Jednym z czynników umożliwiających sprawne funkcjonowanie systemu franczyzowego jest wiedza oraz znajomość niezbędnych pojęć. Część terminów związanych z franchisingiem jest jednak obarczona funkcjonującymi stereotypami i interpretowana w sposób potoczny, co może prowadzić do nieporozumień i błędów. Przedstawiamy słownik pojęć związanych z zagadnieniami budowy i zarządzania systemami sieciowymi, który może posłużyć do uporządkowania i klasyfikacji znaczeń najważniejszych terminów.
Systemem franczyzowym jest system sprzedaży towarów, usług lub technologii, w którym w sposób ścisły i ciągły współpracują ze sobą niezależne od siebie finansowo i prawnie podmioty. Określa się je jako franczyzodawca i franczyzobiorca. Pierwszy z nich oferuje sprzedaż licencji i umożliwia funkcjonowanie pod swoim szyldem, w zamian za przestrzeganie określonych reguł oraz uiszczanie świadczeń finansowych. Franczyzobiorca może korzystać z nazwy handlowej, znaku towarowego, know-how, metody prowadzenia działalności i innych praw własności oraz pomocy franczyzodawcy.
Ogół placówek należących do właściciela systemu franczyzowego, w których sprzedawane są produkty, usługi lub technologie, działających pod jego nazwą handlową lub znakiem towarowym. Do systemu sieciowego zalicza się placówki własne, franczyzowe, agencyjne oraz dystrybucyjne.
Organizator sieci udostępniający swoją licencję i oferujący ją za opłatą franczyzobiorcom. Przekazuje nie tylko prawa do używania znaku towarowego i logo, ale też know-how oraz zapewnia wsparcie w prowadzeniu biznesu zgodnie z wytycznymi.
Przedsiębiorca prowadzący działalność z wykorzystaniem oznaczeń handlowych i know-how franczyzodawcy na podstawie założeń z umowy franczyzowej zawartej między stronami oraz w zamian za uiszczanie opłat franczyzowych.
Pakiet poufnej, istotnej wiedzy praktycznej oraz doświadczeń franczyzodawcy, niezbędnych do prowadzenia punktu, który jest przekazywany każdemu z franczyzobiorców na podstawie zawartej między stronami pisemnej umowy.
Dokument tworzony przez franczyzodawcę i przekazywany każdemu franczyzobiorcy. Zawarte są w nim standardy i procedury dotyczące prowadzenia punktu franczyzowego danej sieci. Podręcznik operacyjny cechuje się z reguły dużym poziomem szczegółowości i zawiera nawet instrukcje dotyczące obsługi udostępnianych przez franczyzodawcę urządzeń, czy wzory umów i innych dokumentów prawnych.
Jednorazowa opłata uiszczana przez franczyzobiorcę na rzecz franczyzodawcy w momencie przystąpienia do systemu franczyzowego. Jest zapłatą za licencję, a także pokrywa część kosztów początkowych związanych z uruchomieniem punktu franczyzowego.
Regularnie, okresowo pobierana opłata przez franczyzodawcę od franczyzobiorcy. Najczęściej rozliczana w formule comiesięcznej. Może być to zarówno stała kwota, jak też np. opłata w wysokości określonego procenta od obrotu danego punktu franczyzowego.
Druga obok opłaty bieżącej regularnie pobierana przez franczyzodawcę składka od franczyzobiorcy. Pieniądze pozyskane w ten sposób trafiają do puli tzw. funduszu marketingowego, czyli środków przeznaczanych przez sieć na reklamę i inne działania marketingowe. Dzięki temu franczyzobiorcy zyskują promocję o szerszym charakterze niż tylko lokalny – np. regionalnym lub ogólnopolskim.
Systemy franczyzowe różnią się między sobą, w związku z czym można podzielić je na różne typy. Określają one ogólny charakter pracy związanej z działaniem w ramach danego systemu franczyzowego.
We franczyzie detalicznej franczyzobiorca prowadzi punkt franczyzowy oferujący towary i usługi dla klientów detalicznych. Działalność ta wiąże się z koniecznością pozyskania lokalu, wyposażenia go i zatowarowania, a powodzenie biznesu jest niemal całkowicie zależne od lokalizacji punktu i ilości odwiedzających go klientów. Odmianą franczyzy detalicznej jest franczyza dystrybucyjna (distribution franchise), która ma miejsce wówczas, gdy oferta sklepu franczyzobiorcy ogranicza się wyłącznie do towarów produkowanych lub dystrybuowanych przez franczyzodawcę, a sklepy sieci działają pod jego marką.
Franczyzobiorca pod nazwą handlową, symbolem, czy znakiem towarowym franczyzodawcy oferuje klientom określone usługi zgodnie z wytycznymi i wymaganiami stawianymi przez właściciela systemu.
Franczyzobiorca produkuje towary zgodnie z instrukcjami franczyzodawcy i sprzedaje je, posługując się jego znakiem towarowym.
Zwana też subfranczyzą, to licencja na rozwój systemu franczyzowego na określonym terenie, który swoim obszarem obejmować może rejon kraju, cały kraj lub nawet kilka państw tworzących region (np. Europa Środkowa). Master franczyzobiorca w ramach prowadzonej działalności dokładnie powiela wszystkie funkcje franczyzodawcy, takie jak sprzedaż licencji, koordynowanie rozwoju sieci, pomoc i opieka nad franczyzobiorcami itp. Master licencja udzielana jest najczęściej osobie lub firmie posiadającej wieloletnie doświadczenie biznesowe i będącej w stanie opracować kompleksowy biznesplan przedsięwzięcia możliwy do zaakceptowania przez franczyzodawcę udzielającego licencji master.
Przedstawicielstwo regionalne najczęściej oznacza reprezentowanie franczyzodawcy wobec franczyzobiorców podczas ich bieżącej obsługi. Obowiązki przedstawiciela to codzienna współpraca i pomoc osobom, które wykupiły licencję, a także rekrutacja nowych franczyzobiorców. Same umowy franczyzowe oraz inne kwestie formalne związane z większą ilością obowiązków i odpowiedzialnością spoczywają natomiast na franczyzodawcy.
System agencyjny to system sprzedaży towarów, usług lub technologii, w którym przyjmujący zlecenie (agent) w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa oraz w ramach i na okres sporządzonej na piśmie umowy agencyjnej pośredniczy, w sposób stały i za wynagrodzeniem, przy zawieraniu umów z klientami na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy (mocodawca) albo zawiera je w jego imieniu. W systemie tym agent jest upoważniony do korzystania z nazwy handlowej mocodawcy, jego znaku towarowego lub usługowego, know-how, metod prowadzenia działalności gospodarczej, wiedzy technicznej, systemu postępowania i innych praw własności przemysłowej lub intelektualnej, a także do korzystania ze stałej pomocy handlowej i technicznej mocodawcy.
Przedsiębiorca, który w zamian za wynagrodzenie otrzymywane od dającego zlecenie i na podstawie pisemnej umowy agencyjnej pośredniczy przy zawieraniu umów z klientami na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy (mocodawca) albo zawiera je w jego imieniu
System sprzedaży towarów, w którym przedsiębiorca kupujący towary od ich producenta zobowiązuje się, w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa oraz w ramach i na okres sporządzonej na piśmie umowy dystrybucyjnej, odsprzedawać je odbiorcom detalicznym lub hurtowym. W systemie tym dystrybutor jest upoważniony do korzystania z nazwy handlowej mocodawcy oraz jego znaku towarowego.
Przedsiębiorca, który na podstawie pisemnej umowy dystrybucyjnej kupuje towary od producenta i odsprzedaje je odbiorcom detalicznym lub hurtowym.
Nazywana zobowiązaniem wyłącznej dostawy. W modelu tym dostawca zobowiązuje się sprzedawać towary w sposób bezpośredni lub pośredni wyłącznie jednemu nabywcy.
Nazywane zobowiązaniem wyłącznego zakupu. Działa na analogicznej zasadzie do dostawy wyłącznej, z tą różnicą, że to nabywca zobowiązuje się do zakupu określonych towarów wyłącznie od jednego dostawcy.
System, w którym dostawca bezpośrednio lub pośrednio zobowiązuje się sprzedawać towary jedynie dystrybutorom wybranym według określonych kryteriów, którzy zobowiązują się nie sprzedawać tych towarów dystrybutorom nienależącym do systemu.
Zobacz również